Memorie van Toelichting (Bijlage)

Bijlage bij Memorie van Toelichting:

Beroepservaring in nationaal en internationaal perspectief

In deze bijlage wordt een inhoudelijk overzicht gegeven van de beroepservaringperiode van een aantal relevante opleidingen tot architect in het buitenland:

Kenmerkend is dat al deze opleidingen een beroepservaringperiode kennen van ten minste 2 jaar. De achtergrond daarvan is dat in het betreffende land wettelijk is vastgelegd dat het beroep niet op een volwaardige wijze kan worden uitgeoefend indien de pas afgestudeerde niet over voldoende beroepservaring beschikt. Het maakt daarbij geen verschil of in een land sprake is van beroepsbescherming (België, Duitsland, USA) of uitsluitend titelbescherming (Verenigd Koninkrijk).

Beroepservaringperiode voor een aantal andere beroepen dan architect in Nederland

De opleiding tot architect is in Nederland een uitzondering waar het gaat om het ontbreken van de eis van beroepservaring. In onderstaande tabel wordt een vergelijking met een aantal andere beroepen in Nederland weergegeven.

Meer specifiek wordt inzicht gegeven in de inhoudelijke aspecten van de beroepsopleiding tot advocaat (zie hierna: "de opleiding tot advocaat in Nederland").

Opleiding tot architect in Engeland

Algemeen

In de Engelse Architectenwet van 1997 is titelbescherming vastgelegd. Doel van het architectenregister is consumentenbescherming en bescherming van de reputatie van architecten.

De Architects Registration Board (ARB) is het wettelijk orgaan dat de registratie van architecten beheert en controleert. De ARB is verplicht een code uit te vaardigen waarin eisen voor de beroepsethiek en de beroepsuitoefening zijn neergelegd. De wet bepaalt dat men de titel architect niet mag voeren als men niet als zodanig staat geregistreerd. De ARB houdt ook toezicht op de praktijkstage van minimaal twee jaar (part 3 van de opleiding).

De opleiding tot architect

De opleiding tot architect bestaat uit 3 delen:

Bachelor in Architecture (Part 1)

Tijdsduur: 3 jaar.
Instroming bachelor: minimaal aantal A-levels
Uitstroming bachelor: doorstroming naar masteropleiding (part 2)
Organisatie: ARB-licensed architectuurscholen (meestal universitair) en 2 particuliere scholen.
De Bachelor in Architecture wordt afgenomen door zowel algemene universiteiten als kunstonderwijs 'college of arts' (die in tegenstelling tot Nederland ook universitair zijn).
Als de bachelorstudie op een ARB-licensed school gebeurt, wordt naast het diploma ook part 1 afgegeven. Bij afwijkende opleidingen of bij een afwijkende voorgeschiedenis (o.a. een praktijkervaring van meer dan 6 jaar) wordt de kandidaat ingeschaald voor part 1, 2 of 3.

Master in Architecture (Part 2)

Tijdsduur: 2 jaar.
Instroming master: minimaal Bachelor in Architecture of gelijkwaardig
Uitstroming: doorstroming naar part 3(B)
Organisatie: ARB-licensed architectuurscholen, universitair of College of Arts, 2 particuliere scholen.
Als de masterstudie op een ARB-licensed school gebeurt, wordt naast het diploma ook part 2 afgegeven. Bij afwijkende opleidingen of voorgeschiedenis (o.a. een praktijkervaring van meer dan 6 jaar) wordt de kandidaat ingeschaald voor part 1, 2 of 3.
Het voor de studenten verplichte part 3A wordt vanuit de scholen begeleid door een stagecoördinator, bijvoorbeeld voor bemiddeling.

Stage tijdens opleiding (Part 3A)

De stage is onderdeel van verplichte praktijkervaring voor architecten, het zgn. part 3 (deel A).
Tijdsduur: 1 jaar (van de 2 jaar).
Instroming: minimaal part 1. NB bij afwijkend onderwijs of een afwijkende voorgeschiedenis kan dit jaar ook na voltooiing van de studie worden doorlopen (in dat geval is minimaal 2 jaar bewijsbare ervaring nodig)
Uitstroming: vervolg jaar Part 3B
Organisatie: eigen verantwoordelijkheid student, ondersteuning door opleiding via een stagecoördinator, examens door ARB-licensed scholen.
Tijdens de opleiding, maar in ieder geval voor beëindiging van part 2 wordt een jaar stage gelopen bij een Engels ARB geregistreerd architectenbureau. De ervaringen worden bijgehouden in een logboek, waarin de verschillende verplichte onderdelen zijn vermeld. Dit logboek is na voltooiing van het totale part 3 programma onderdeel van het examen. Let op: de inhoud en de verantwoordelijkheid voor de stage staan los van de opleiding en vallen onder de ARB.
Leerdoelen: het accent ligt in de eerste plaats op het ontwikkelen van technische kennis en vaardigheden.

Praktijkstage (Part 3B)

Tijdsduur: 1 jaar (van de 2 jaar).
Instroming: minimaal part 2.
Uitstroming: inschrijving in architectenregister.
Organisatie: eigen verantwoordelijkheid student, ondersteuning door opleiding, examens door ARB-licensed scholen.

Stagevorm

Na de opleiding wordt nogmaals een jaar (betaald) stage gelopen bij een Engels ARB geregistreerd architectenbureau. De ervaringen worden bijgehouden in een logboek, waarin de verschillende verplichte onderdelen zijn vermeld. Daarnaast dient een case-study te worden gedaan, waarin een project in verschillende fasen wordt bestudeerd en doorlopen. De case wordt vooraf goedgekeurd. De case-study en het logboek zijn na voltooiing van het totale part 3 programma onderdeel van het examen. Naast de werkervaring wordt een wekelijkse avondcursus verzorgd met verschillende onderwerpen.
Leerdoelen: het accent in Part 3B ligt op managementervaring (zowel technisch als bedrijfsmatig).

Examinering

Naast een schriftelijk examen wordt ook een mondeling examen afgelegd, uitgevoerd door ARB.

De opleiding tot architect in België

Algemeen

België kent wettelijke titel- en beroepsbescherming. Zonder inschrijving in de tabel van de Orde van Architecten mag men het beroep niet uitoefenen. De Orde van Architecten is bij wet ingesteld in 1963.

In het reglement van Beroepsplichten dat bij koninklijk besluit is vastgesteld in 1985 wordt onderscheid in 3 beroepspraktijken gemaakt: zelfstandige (werkzaam in eigen bureau), ambtenaar (werkzaam voor de overheid, mag daarnaast niet als zelfstandige werken, onderwijs uitgezonderd) of bezoldigde (architect in dienstverband).

De Orde waakt over de kwaliteit van de praktijkstage, de prestaties van architecten en het respecteren van culturele en architecturale waarden. De Orde is vertegenwoordigd in provinciale raden van de orde, zij houden per provincie het register bij en controleren de stages in de provincie (via een stagecommissie). Daarnaast is een Nationaal College van Deskundige Architecten van België (NCDAB) actief voor vertegenwoordiging van belangen en advies.

De opleiding tot architect

De opleiding tot architect bestaat uit 3 delen:

Bachelor in Architecture

Tijdsduur: 3 jaar
Instroming bachelor:
Uitstroming: naar masteropleiding
Uitvoering: universiteiten of hogescholen
Binnen de opleiding wordt gedoceerd op 3 gebieden: architectuurwetenschap, bouwtechniek en ontwerpen (25%).

Master in Architecture

Tijdsduur : 2 jaar.
Instroming master: na bachelor op HBO of universitair niveau.
Uitstroming: men kan hierna beginnen aan 2 jaar praktijkstage.
Binnen de opleiding wordt gedoceerd op 3 gebieden: architectuurwetenschap, bouwtechniek en ontwerpen (25%).

NB: Een stage tijdens de opleiding is niet verplicht, wel kan evt. een bedrijfsstage worden gedaan, ter oriëntatie (bijvoorbeeld in de vakantie na het 1e of 2e jaar). Deze stage duurt minimaal 4 weken. De stages worden vanuit de opleiding gecoördineerd en georganiseerd. Studenten kunnen zelf ook een voorstel doen. De stage wordt afgesloten met een verslag. Er worden 3 studiepunten aan toegekend. De leerdoelen zijn oriëntatie op het beroep en het opdoen van ervaring.

Praktijkstage
Tijdsduur: 2 jaar.

Instroming: na afronding van de masteropleiding of gelijkwaardig.
Uitstroming: inschrijving in de Orde van Architecten.
Organisatie: de student is zelf verantwoordelijk voor de stage. De stage gebeurt onder toezicht van de Stagecommissie van de (regionale) Orde van Architecten. De stage wordt contractueel vastgelegd en 2 keer per jaar gecontroleerd. De stage wordt in een dossier vastgelegd. Er is een stagereglement van toepassing dat door de stagiaire wordt ondertekend. Daarnaast geldt het reglement van Beroepsplichten voor architecten in België. Men kan maximaal 6 maanden in het buitenland stage lopen. Het is toegestaan om buiten het tijdsbeslag van de stage als zelfstandige te starten.
Stagebegeleiding: stagebegeleider en cursus.
De student moet zelf een stagebegeleider zoeken. De stagementor ("stagemeester") moet minimaal 10 jaar in het register ingeschreven staan. Er zijn maximaal 2 stageplaatsen per mentor.
Door de Franstalige orde wordt, naast de stage op het bureau, een cyclus van bijkomende vorming georganiseerd (80 uur + 44 uur vrije keuze, verspreid over 2 jaar) voor stagiairs en stagemeesters. Hierin wordt informatie geboden die in een courante beroepspraktijk van een architect voorkomt, en zelden tijdens een opleiding worden aangesneden. De cursus of vormingsseminarie heeft een apart certificaat, hetgeen de stagebeoordeling positief kan beïnvloeden.
Leerdoelen: praktijkervaring opdoen om zo alle taken te leren beheersen waarmee een architect kan worden geconfronteerd.
Examinering: de stage wordt afgesloten met een stage getuigenschrift. Dit is een wettelijk document waarmee tot inschrijving van het register kan worden overgegaan.

De opleiding tot architect in Duitsland

Algemeen

Duitsland kent titel- en beroepsbescherming. Dit is wettelijk vastgelegd voor de Länder (deelstaten).

Elke deelstaat heeft zijn eigen 'Kammer', met zijn eigen registratie van de in die deelstaat aangesloten architecten en met zijn eigen aangepaste wetgeving voor de architect.

De Berufsordnung van de Architektenkammer spreekt zich o.a. uit over vakbekwaamheid, onderwijs en collegialiteit, daarnaast over zaken als een verplichte beroepsaansprakelijkheidsverzekering. De Architektenkammer heeft toezicht op het praktijkdeel.

De opleiding tot architect

De opleiding tot architect bestaat uit 3 delen:

Bachelor in Architecture

2 jaar, afgesloten met een Vordiplom.

Stage tijdens opleiding

Onder dit diploma vallen 2 verplichte stages:

Deze stages moeten door de student zelf worden georganiseerd. De stage werkzaamheden moeten na afloop schriftelijk worden bevestigd door de leidinggevende van het bureau waar de stage wordt gelopen. Met deze documenten wordt de stage bij de opleiding gemeld en getoetst. Indien beiden akkoord zijn, geeft de opleiding het diploma af.

Leerdoelen:

Het doel van de bouwplaatsstage is het verwerven van kennis en vaardigheid op de bouwplaats, vanaf de ruwbouw tot en met de afbouw. Tevens het verwerven van kennis over de organisatiestructuur en de werkwijze op de bouwplaats

Het doel van de architectuurstage is het verwerven van kennis en vaardigheid op het gebied van projectontwikkeling en voortgang van projecten op bureau en bouwplaats. In het bijzonder de opgaven van de architect in samenwerking met de overheid, de opzichter en de aannemer. Concentrerend op zowel ontwerp, constructie, afbouw, planning, wetgeving en ook prijsvragen en dergelijke.

Master in Architecture

De studie Master in Architecture duurt 3 jaar aan een universiteit en kent geen verplicht stagedeel.

Praktijkstage

Tijdsduur: 2 jaar
Instroming: na beëindiging masterdeel
Organisatie: (regionale) Architektenkammer
Stagebegeleiding: geen directe begeleiding.
Leerdoelen: in deze periode moeten alle bouwfasen worden doorlopen. Hierna is men in staat zelfstandig bouwaanvragen, contracten en dergelijke op te stellen.

Examinering:

De stage dient te worden gedocumenteerd in een portfolio. Na afloop worden deze documenten ingeleverd bij de Architektenkammer. Deze toetst de werkervaring aan de hand van deze documenten (geen examen) en geeft na goedkeuring de architectentitel af.

De opleiding tot architect in USA

Algemeen

De Verenigde Staten kennen zowel titel- als beroepsbescherming. Dit is per staat wettelijk vastgelegd.

Door de overkoepelende organisatie van Architectural Boards, NCARB, is een standaard opgesteld waaraan het onderwijs voor architecten in ieder geval moet voldoen.

Het is opgebouwd uit de volgende onderdelen:

Scholen zijn geaccrediteerd op één of meerdere punten, anders opgeleiden worden ingeschaald via een examensysteem van het College Examination Level Programm.

Algemene vereisten voor uitoefening van het beroep van architect

De opleiding tot architect bestaat uit 3 delen:

De (universitaire) opleiding tot architect

Bachelor of Arts

Tijdsduur: 4-5 jaar
Instroming bachelor: aan de hand van highschool grades en een SIT-test.
Uitstroming: men stroomt na 4 jaar door naar een van de (prestigieuze) masteropleidingen, of men studeert 1 jaar langer en gaat daarna door naar het postdoctorale praktijkdeel.
Het bachelor-deel architectuur valt onder de Bachelor in Arts. Dit betekent dat iemand 4 jaar "arts" studeert, waarvan 2-3 jaar architectuur en de overige tijd zaken als geschiedenis, wiskunde etc. De opleiding heeft een culturele inslag.

Master in Architecture

Tijdsduur: afhankelijk van de achtergrond duurt de opleiding 2,5 tot 3,5 jaar (gemiddeld 3 jaar)
Instroming master: strenge selectie op basis van bachelorgrades en GRE-test (o.a. portfolio, interview etc).
Uitstroming: men gaat direct of later door naar het praktijkdeel dat wordt begeleid door NCARB.
Het Mastersdeel architectuur wordt door aparte scholen uitgevoerd (o.a. Yale, Harvard, Columbia, University of Pensylvania). Afhankelijk van iemands achtergrond en undergraduate school ('qualified schools') bedraagt de tijd hiervan 2,5 tot 3,5 jaar. De selectie is streng; van de 800 aanmeldingen worden er 60 aangenomen. Men kan zich specialiseren in Ontwerp, Theorie of Techniek. De opleiding heeft een theoretische inslag.

NB:

In de opleiding is geen stage of praktijkdeel opgenomen. Studenten werken op eigen initiatief in het zomerreces van 2 tot 3 maanden als trainee; ook om terugbetaling van de studiebeurs mogelijk te maken. De stage behoort niet tot de opleiding en telt niet mee voor het praktijkdeel.

Verplichte praktijkstage van 3 jaar, na de opleiding

Tijdsduur: 3 jaar, met minimaal 2,5 jaar in USA onder Amerikaans licensed bureau en maximaal 6 maanden in het buitenland.
Instroming: 5 jaar Bachelor of graduate school.
Uitstroming: inschrijving bij de Architectural Registration Board per staat en NCARB certificate.
Organisatie: National Council of Architectural Registration Boards (NCARB). De stage is opgezet volgens het Intern Development Program (IDP), en staat momenteel onder toezicht van de National Coordinating Committee for IPD, ondersteund door NCARB, AIA, ACSA en AIAS. NCARB beheert het stagedossier. Na vervulling van de stage wordt het verslag door de IDP Council doorgestuurd naar de staat waar het registratie examen wordt afgenomen. Na het examen en registratie wordt de kandidaat door de Council als NCARB gecertificeerd aangemerkt. Voor de meeste staten is de IDP procedure als verplicht aangemerkt voor het doorlopen van een stage voorafgaand aan registratie.
Architecten met meer dan 12 jaar ervaring en goede referenties komen via een aparte commissie in aanmerking om direct in het register te worden ingeschreven.

Stagevorm:

Na afronding van de studie gaat men werken via een 'internship' bij een 'licensed' architectenbureau onder leiding van een (licensed) mentor of werkgever. Aan het programma zijn kosten voor inschrijving, jaarkosten en examens verbonden, die door de deelnemers worden opgebracht. Indien het internship bij een groot (meer dan 30 personen) corporate bureau wordt doorlopen worden deze fees door het bedrijf betaald (als interne opleiding).

Tot de tijd dat men het IDB heeft afgelegd mag men zich geen architect, alleen 'intern architect' noemen. Hierbij is men niet bevoegd documenten en contracten (o.a. liability) te tekenen (en kan men dus niet bouwen). Men verdient na het behalen van de architecten titel niet beduidend meer dan daarvoor, bij corporate firms soms 20- 25% meer.

Leerdoelen:

De IDP onderscheidt 15 belangrijke punten voor training na afronding van de opleiding, inclusief de minimaal te besteden tijd en mate van betrokkenheid van de trainee bij elk van de punten. In totaal moeten 700 studie-eenheden worden verworven (1 studie eenheid = 8 uur), verdeeld over 15 onderdelen in 3 categorieën:

A Design & Construction Documents

1. Programming, 2. Site & environment analysis, 3. Schematic design, 4. Engineering systems coordination, 5. Building costs analysis, 6. Code research, 7. Design development, 8. Construction documents, 9. Specifications & materials research, 10. Documents checking & coordinations.

B Construction Administration

11. Bidding & contract negotiation, 12. Construction phase office, 13. Construction Phase observation

C Management

14. Project management, 15. Office management

De stage moet plaatsvinden bij een geregistreerde architect. Deze treedt eventueel ook als mentor (counsellor) op. De urenstaat moet door de werkgever worden ondertekend.

Examinering: 9 tests over uiteenlopende onderwerpen, construction, contract, etc. Deze tests zijn geautomatiseerd en worden lokaal afgenomen door een gecontracteerde instantie (Educational Testing Services). Daarnaast moet een logboek worden overlegd waarin wordt aangetoond dat per onderwerp een minimaal aantal uren zijn besteed. Dit logboek dient driemaal per jaar te worden ingediend bij NCARB, waar de stage wordt geregistreerd en een dossier wordt bijgehouden. Na afronding wordt het dossier doorgestuurd naar de registratiecommissie van de desbetreffende staat, waar het examen wordt afgenomen.

Examens richten zich aanvankelijk op de in het onderwijs verworven kennis, maar zijn sinds 1970 meer gericht op examinering van de toepassing van kennis in de architectuurpraktijk. Het examen 'Architectural Registration Examination (ARE)' kan het hele jaar worden afgenomen.

De opleiding tot advocaat in Nederland

Algemeen

In de Advocatenwet is de titel- en beroepsbescherming van advocaten vastgelegd. Alle advocaten zijn verplicht aangesloten bij de Nederlandse Orde van Advocaten in Den Haag.

De Orde is een publiekrechtelijke organisatie van alle (13.000) advocaten in Nederland.

De wettelijke taak van de Orde is de zorg voor de kwaliteit van de advocatendiensten. Dat omvat o.a. een opleidingsprogramma voor de advocatuur, het opstellen van verordeningen, tuchtrechtspraak, voorlichting en dienstverlening aan de leden. De Orde wordt bestuurd door een Algemene Raad. Het Bureau van de Orde telt ca. 50 medewerkers.

De opleiding tot advocaat

De opleiding tot advocaat bestaat uit de volgende onderdelen:

§ BA-fase Rechten (3 jaar) en MA-fase Rechten (1 jaar)

§ Een stage van 3 jaar (3-jarige beroepsopleiding advocatuur)1.

Bachelor en Masterfase

Om toegang te krijgen tot de advocatuur dient men een Bachelor Rechten en Master Rechten op een Nederlandse universiteit te hebben afgerond (artikel 2 van de Advocatenwet - Besluit beroepsvereisten advocatuur).

Stage + Beroepsopleiding

In de Advocatenwet is vastgelegd dat elke advocaat-stagiar de eerste 3 jaar de praktijk uitoefent onder toezicht van een patroon. De patroon wordt aangewezen met goedkeuring van de Raad van Toezicht.

De beroepsopleiding heeft als doel de stagiair in een relatief korte tijd te scholen in de elementaire, voor het beroep vereiste kennis en vaardigheden. De regels behorende bij deze opleiding zijn neergelegd in de Stageverordening.

In het cursusmateriaal wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van praktijkgericht oefenmateriaal, zoals casusposities, oefendossiers en werkopdrachten.

Naast praktijkkennis richt de Beroepsopleiding zich op het bijbrengen van de voor het beroep vereiste vaardigheden. Deze zijn o.m. te verdelen in algemene sociale vaardigheden, zoals gespreksvaardigheid, en onderhandelen, en meer specifieke beroepsvaardigheden zoals het opstellen van processtukken, het leggen van beslag en het houden van een pleidooi.

In het tweede en derde stagejaar volgt de stagiair de Voortgezette Stagiaire Opleiding (VSO).

Organisatie beroepsopleiding: locaties, docenten, cursusgroepen

De afdeling Opleiding van de Nederlandse Orde van Advocaten organiseert de beroepsopleiding op 9 locaties in het land. De stagiaire volgt de opleiding in het arrondissement waarin deze werkzaam is.

In verband met de praktijkgerichtheid van de beroepsopleiding bestaat het merendeel van de docenten uit ervaren advocaten. Daarnaast treden docenten op die verbonden zijn aan een juridische faculteit of werkzaam zijn in de rechterlijke macht.

Een cursusgroep bestaat uit zestien deelnemers. Voor onderdelen waarin geen vaardigheden worden geoefend worden meestal twee cursusgroepen gevormd.

Om ook op de cursuslocatie voor een goede begeleiding van de cursusgroep zorg te dragen zijn er plaatselijke coördinatoren (pc) aangesteld. De pc fungeert als intermediair tussen de afdeling Opleiding, cursisten en docenten en is verantwoordelijk voor de goede gang van zaken ter plaatse.

Opzet en tijdsbeslag van het 1e jaar van de Beroepsopleiding

De opzet van de Beroepsopleiding (die in 1e jaar van de stage gevolgd moet worden) en het bijbehorende cursusmateriaal zijn gebaseerd op een centraal leerplan en zijn dus voor iedereen gelijk.

De Beroepsopleiding omvat een periode van ongeveer acht maanden en bestaat uit 52 dagdelen onderwijs. Daarnaast vereisen de voorbereiding en de toetsen ongeveer dertig dagdelen. Het totale tijdsbeslag is dus circa 82 dagdelen.

Het programma van de Beroepsopleiding omvat de volgende negen onderdelen:

De opleiding start met een 2-daagse introductiebijeenkomst in een conferentieoord.

Praktijkleer bestaat uit 3 blokken van elk 2 dagen, gespreid over de opleiding.

De overige cursusonderdelen worden gevolgd op een vaste dag in de week in de opleidingsplaats waar de deelnemer is ingedeeld.

Opzet en tijdbeslag 2e en 3e jaar (Voortgezette Stagiaire Opleiding):

In het 2e en 3e stagejaar volgt de stagiaire de Voortgezette Stagiaire Opleiding (VSO-opleiding). Alle stagiaires moeten na de Beroepsopleiding die in het 1e jaar gevolgd moet worden, tenminste vier VSO-cursussen volgen. Dit zijn intensieve, tweedaagse cursussen, die naast uitbreiding van kennis, praktische vaardigheden beogen te optimaliseren. Vaak kiest de stagiaire een pakket dat aansluit bij zijn/haar werkterrein.

Naast de landelijk verplicht gestelde VSO-cursus gelden in bijna alle arrondissementen nog plaatselijke opleidingseisen, vastgesteld door de regionale raden van toezicht. Deze aanvullende opleidingen kunnen bestaan uit o.a. het bijwonen van Jonge Balie-lezingen of themadagen en het meedoen aan pleitoefeningen.

Examen

De inrichting en organisatie van het examen van de Beroepsopleiding zijn vastgelegd in het Examenreglement Beroepsopleiding.

De toetsen zijn zodanig opgesteld dat stagiaires die de cursusdagen actief hebben gevolgd en het voorbereidende werk hebben gemaakt de toetsen redelijkerwijs moeten kunnen halen.

  1. Op deze algemene regels zijn uitzonderingen mogelijk, b.v. ervaren juristen met een meerjarige, met de advocatuur vergelijkbare werkervaring, kunnen een zgn. Compact-cursus volgen.